حضرت واهب الوجود كه مطلوب حقيقيست رسد ، و تمام حكمت نظرى و اقسام آن مشتمل بر شرح اين كمال و كيفيّت تحصيل آن است . دوم قوّهء عملى ، و كمال آن قيام كردن است به افعال نيكو تا اخلاق پسنديده‌اى كه ثمرهء آن افعال است ، نفس را ملكه شود . شجاعت آنكه ملكهء انقياد قوّهء غضبى نفس ناطقه را در مهالك و مخاوف ثابت نمايد . و عفّت آنكه شهوت مطيع نفس ناطقه شود تا تصرّف او به حسب اقتضاى عقل باشد . و عدالت آنكه همهء اين قوّتها با يكديگر اتّفاق كنند و قوّهء مميّزه را امتثال نمايند تا شرف انصاف در او ظاهر شود . امّا انواعى كه در تحت فضيلت حكمت مندرج بود ، چهار است : اوّل ذكا ، و آن‌چنان بود كه از بسيارى ادراك ، نفس ناطقه چنان قوى شود كه استنباط نتايج از مقدّمات آن به مجرّد توجّه تواند نمود . دوم صفاى ذهن ، و آن ملكهء استعداد اخراج مطلوب است بىاضطراب و تشويش . سيم حسن تعقّل ، و آن صيانت از سهو و خطاست در تحت مسائل و ادراك حقائق . چهارم تحفّظ ، و آن‌چنان است كه صور معقوله و محسوسه را نيكو ضبط نمايد تا در وقت احتياج ملاحظهء آن به آسانى روى نمايد . امّا انواعى كه در تحت فضيلت شجاعت بود ، شش است : اوّل كبر نفس ، و آن قيام كردن نفس ناطقه است در كارهاى بزرگ و به راحت و مشقّتى كه در ضمن آن روى نمايد ، التفات ننمودن ، و اين ملكه‌اى شريف است كه عروج به معارج آن جز چالاكان راه طلب را ميسّر نيست . دوم علوّ همّت ، كه نفس ناطقه را در طلب ذكر جميل و كمالات نفسانى منافع و مكاره اين جهانى ملحوظ نظر اعتبار نباشد . سيم حلم ، و آن ثبات و استقامت است در هنگام غضب و سبكبارى و اضطراب نانمودن در مشاهدهء امور ناملايم . چهارم تواضع ، و آن چنان است كه خود را بر كسانى كه در جاه و فضيلت از او كمتر باشند ، مزيّت نشمرد ، امّا به شرط اعتدال ، چنان كه قوّهء عاقله آن را پسنديده دارد . پنجم حميّت ، و آن حفظ احكام شريعت و محافظت حرمت خود و حرمت احباب خود باشد از امور نالايق . ششم رقّت ، يعنى نرم‌دلى و شفقت نمودن بر ابناى جنس بر وجهى كه از مشاهدهء آلام و مكاره ايشان متأثّر شود بىآنكه اضطرابى در احوال و اقوال پديد آيد . امّا انواع مندرجهء تحت فضيلت عفّت ، هفت است : اوّل حيا ، و آن ملاحظه كردن است از افعال قبيح و احتراز نمودن از الم پشيمانى در استخفاف كه در ضمن آن حاصل آيد . دوم حسن اهتدا ، يعنى راغب بودن به اكتساب فضائل و در دفع مكاره اقران حتّى المقدور كوشيدن . سيم صبر ، و آن ضبط كردن قواى نفسانيست از لذّات قبيحه از روى قدرت و اختيار ؛ قال اللّه تعالى وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى . و بعضى صبر را دو